Σμηγματορροϊκή Δερματίτιδα
Ο Dr. Παναγάκης είναι εξειδικευμένος Δερματολόγος με πλέον 20ετή εμπειρία στην αντιμετώπιση δερματικών ασθενειών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και ως Διευθυντής στην Κρατική Δερματολογική κλινική του Νοσοκομείου Ανδρέας Συγγρός.
Τι είναι η Σμηγματορροϊκή Δερματίτιδα
Η Σμηγματορροϊκή Δερματίτιδα είναι μια πολύ συχνή, χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που επηρεάζει κυρίως τις περιοχές του σώματος όπου υπάρχουν πολλοί σμηγματογόνοι αδένες (εκεί δηλαδή που παράγεται περισσότερο “λάδι”).
Παρόλο που μπορεί να είναι ενοχλητική ή να προκαλεί αμηχανία, δεν είναι μεταδοτική και δεν οφείλεται σε έλλειψη υγιεινής.
Αίτια Εμφάνισης
Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως ξεκάθαρη, αλλά οι ειδικοί θεωρούν ότι οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων:
Μύκητας Malassezia: Ένας μύκητας που υπάρχει φυσιολογικά στο δέρμα όλων μας, αλλά σε κάποιους ανθρώπους προκαλεί υπερβολική αντίδραση του ανοσοποιητικού.
Λιπαρότητα: Η υπερβολική παραγωγή σμήγματος λειτουργεί ως “τροφή” για τον μύκητα.
Εξωτερικοί παράγοντες: Το στρες, οι απότομες αλλαγές του καιρού (κυρίως το κρύο και ο ξηρός αέρας) και η κούραση συχνά προκαλούν εξάρσεις.
Συμπτώματα Σμηγματορροϊκής Δερματίτιδας
Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα εκδηλώνεται διαφορετικά ανάλογα με την ηλικία και την περιοχή του σώματος, αλλά το κοινό χαρακτηριστικό είναι ο συνδυασμός φλεγμονής (κοκκινίλας) και απολέπισης (ξεφλούδισμα).
Στο Τριχωτό της Κεφαλής
Είναι η πιο συνηθισμένη μορφή και συχνά μπερδεύεται με την απλή πιτυρίδα.
- Λευκές ή κίτρινες νιφάδες: Μπορεί να είναι ξηρές (σαν σκόνη) ή λιπαρές και κολλώδεις.
- Ερυθρότητα: Το δέρμα κάτω από τα μαλλιά φαίνεται ερεθισμένο.
- Κνησμός (Φαγούρα): Μπορεί να είναι από ήπιος έως έντονος, ειδικά αν το κεφάλι ιδρώσει.
- Νινίδα (στα βρέφη): Εμφανίζεται ως παχιά, κιτρινωπή, κρούστα που μοιάζει με λέπια.
Στο Πρόσωπο
Τα συμπτώματα εντοπίζονται συνήθως στις περιοχές με τη μεγαλύτερη λιπαρότητα (τη λεγόμενη ζώνη Τ).
- Φρύδια και μεσόφρυο: Ξεφλούδισμα ανάμεσα στις τρίχες.
- Πτερύγια μύτης: Κόκκινο δέρμα με λιπαρά λέπια στις πτυχές της μύτης.
- Βλέφαρα: Η κατάσταση ονομάζεται σμηγματορροϊκή βλεφαρίτιδα και προκαλεί κόκκινα, πρησμένα βλέφαρα με κρούστες στις βλεφαρίδες.
- Πηγούνι και μουστάκι: Συχνό φαινόμενο στους άνδρες, με ερεθισμό κάτω από τα γένια.
Στο Σώμα και τα Αυτιά
- Αυτιά: Ερυθρότητα και ξεφλούδισμα μέσα στον πόρο, στο πτερύγιο ή στην πτυχή πίσω από το αυτί.
- Στήθος και πλάτη: Εμφανίζονται συχνά στρογγυλές ή σε σχήμα πέταλου κόκκινες πλάκες με λέπια, κυρίως στο κέντρο του θώρακα.
- Πτυχώσεις του δέρματος: Κάτω από το στήθος, στις μασχάλες ή στη βουβωνική χώρα (το δέρμα εκεί τείνει να είναι πιο "γυαλιστερό" και κόκκινο, με λιγότερα λέπια λόγω της υγρασίας).
Τι προκαλεί την έξαρση των συμπτωμάτων
Τα συμπτώματα δεν είναι σταθερά. Παρουσιάζουν υφέσεις και εξάρσεις που πυροδοτούνται από:
- Το έντονο στρες και την έλλειψη ύπνου.
- Τον κρύο και ξηρό καιρό (τον χειμώνα τα συμπτώματα είναι συνήθως χειρότερα).
- Ορισμένα φάρμακα ή προϊόντα περιποίησης με οινόπνευμα που ξηραίνουν το δέρμα.
Σμηγματορροϊκή Δερματίτιδα & Ψωρίαση
Είναι πολύ συνηθισμένο να μπερδεύονται αυτές οι δύο καταστάσεις, καθώς και οι δύο προκαλούν κοκκινίλα και ξεφλούδισμα. Μάλιστα, υπάρχει και ο όρος “σμηγματοψωρίαση” (sebopsoriasis), όταν τα συμπτώματα αλληλοκαλύπτονται τόσο πολύ που είναι δύσκολο να διαχωριστούν.
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες βασικές διαφορές που βοηθούν στη διάγνωση:
Στη σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, αν αφαιρέσουμε ένα λέπι, το δέρμα από κάτω είναι απλώς κόκκινο. Στην ψωρίαση, αν ξύσουμε το λέπι, μπορεί να εμφανιστούν μικρές κηλίδες αίματος (σημείο Auspitz).
Στη Σμηγματορροϊκή Δερματίτιδα το δέρμα είναι εμφανώς πιο λιπαρό, η Ψωρίαση χαρακτηρίζεται από ξηρότητα.
Η ψωρίαση έχει ισχυρότερο γενετικό υπόβαθρο. Αν κάποιος συγγενής έχει ψωρίαση, οι πιθανότητες αυξάνονται.
Η διάκριση και η έγκυρη διάγνωση έχουν σημασία γιατί αν και κάποιες θεραπείες (όπως τα κορτιζονούχα) λειτουργούν και στα δύο, η ψωρίαση απαιτεί συχνά πιο εξειδικευμένη αντιμετώπιση (όπως φωτοθεραπεία ή βιολογικούς παράγοντες) και μπορεί να σχετίζεται με φλεγμονές στις αρθρώσεις (ψωριασική αρθρίτιδα).
Επικοινωνία
Πότε να επισκεφτείτε Δερματολόγο
Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή εξαπλώνονται, μια επίσκεψη σε δερματολόγο είναι απαραίτητη για να αποκλειστούν άλλες παθήσεις, όπως η ψωρίαση ή η ατοπική δερματίτιδα.
Αντιμετώπιση Σμηγματορροϊκής Δερματίτιδας
Επειδή η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα είναι μια χρόνια κατάσταση, ο στόχος της θεραπείας δεν είναι η πλήρης ίαση (εξαφάνιση για πάντα), αλλά ο έλεγχος των συμπτωμάτων και η παράταση των περιόδων χωρίς ενοχλήσεις.
Μαλλιά
Για το Τριχωτό της Κεφαλής
Η κύρια λύση είναι τα φαρμακευτικά σαμπουάν. Πρέπει να αφήνονται να δράσουν για 5 – 10 λεπτά πριν το ξέβγαλμα.
Αντιμυκητιασικά: Σαμπουάν με κετοκοναζόλη (π.χ. Fungoral) που καταπολεμούν τον μύκητα Malassezia.
Έλεγχος λιπαρότητας & λεπίων: Σαμπουάν με θειούχο σελήνιο, πίσσα (tar) ή ψευδάργυρο (zinc pyrithione).
Απολεπιστικά: Σαμπουάν με σαλικυλικό οξύ που βοηθούν στην απομάκρυνση των σκληρών λεπίων.
Δέρμα
Για το Πρόσωπο και το Σώμα
Εδώ το δέρμα είναι πιο ευαίσθητο, οπότε χρειάζεται προσοχή:
Αντιμυκητιασικές κρέμες: Κρέμες με κετοκοναζόλη ή κλοτριμαζόλη.
Ήπια κορτικοστεροειδή: Για σύντομο χρονικό διάστημα (π.χ. 1 εβδομάδα) για να υποχωρήσει η έντονη φλεγμονή και η κοκκινίλα.
Αναστολείς καλσινευρίνης: Κρέμες (όπως pimecrolimus ή tacrolimus) που χρησιμοποιούνται ως εναλλακτική της κορτιζόνης για μακροχρόνια χρήση στο πρόσωπο.
Φυσικοί Τρόποι & Καθημερινή Φροντίδα
- Λάδι καρύδας ή ελαιόλαδο: Για τη "νινίδα" στα βρέφη ή πολύ παχιά λέπια στους ενήλικες. Επαλείφετε, το αφήνετε να μαλακώσει για 1 - 2 ώρες και μετά χτενίζετε απαλά.
- Tea Tree Oil: Έχει φυσικές αντιμυκητιασικές ιδιότητες (πρέπει να χρησιμοποιείται διαλυμένο, καθώς μπορεί να ερεθίσει).
- Αποφυγή προϊόντων με οινόπνευμα: Τα aftershave ή τα τονωτικά προσώπου με αλκοόλ επιδεινώνουν την κατάσταση.
Συμβουλές για τη διατήρηση του αποτελέσματος
- Συντήρηση: Ακόμα και όταν το δέρμα καθαρίσει, χρησιμοποιήστε το φαρμακευτικό σαμπουάν 1 φορά την εβδομάδα για να προλάβετε την υποτροπή.
- Διαχείριση άγχους: Το στρες είναι ο νούμερο ένα εχθρός που πυροδοτεί τις εξάρσεις.
- Ήλιος: Η ήπια έκθεση στον ήλιο (με μέτρο) συχνά βελτιώνει τα συμπτώματα, καθώς η UV ακτινοβολία περιορίζει τον μύκητα.
Η χρήση κορτιζονούχων κρεμών στο πρόσωπο για μεγάλο διάστημα χωρίς ιατρική επίβλεψη μπορεί να προκαλέσει λέπτυνση του δέρματος ή περιστοματική δερματίτιδα.